OMEGA - 3 DẠNG UỐNG LIỆU CÓ HIỆU QUẢ TRONG VIỆC GIẢM TÁC DỤNG PHỤ CỦA ISTRETINOIN TRÊN NIÊM MẠC TRONG ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN TRỨNG CÁ KHÔNG?

OMEGA - 3 DẠNG UỐNG LIỆU CÓ HIỆU QUẢ TRONG VIỆC GIẢM TÁC DỤNG PHỤ
CỦA ISTRETINOIN TRÊN NIÊM MẠC TRONG ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN TRỨNG CÁ KHÔNG?
                                                                                        Mina Mirnezami và Hoda Rahimi.

          Tình hình thực tiễn. Mụn trứng cá là bệnh một viêm lỗ chân lông có thể dẫn đến rối loạn sắc tố lâu dài và/hoặc để lại sẹo nếu không được điều trị. Isotretinoin được khuyến nghị trong điều trị mụn dạng nặng hoặc không đáp ứng với các điều trị trước đó, nhưng thuốc lại đi cùng với một số tác dụng có hại khác và thường dẫn đến kết quả bệnh nhân không tuân thủ điều trị hoặc bỏ thuốc giữa chừng. Một trong những nghiên cứu gần đây được tính toán để ước lượng hiệu quả của omega-3 dạng uống trong việc giảm tác dụng có hại của Isotretinoin. Nhân lực và cách thực hiện. Trong thử nghiệm lâm sàng mù-đôi ngẫu nhiên này, sẽ có tổng cộng 118 bệnh nhận mụn trứng cá từ vừa đến nặng được chia ngẫu nhiên ra làm 2 nhóm (nhóm khảo sát và nhóm đối chứng). Nhóm đối chứng được cho điều trị với Isotretinoin 0.5mg/kg, còn nhóm khảo sát được điều trị với liều Isotretinoin tương tự nhưng kết hợp với liều omega-3 đường uống (1g/ngày). Quá trình điều trị kéo dài 16 tuần và tác dụng phụ của Isotretinoin trên niêm mạc được ghi chép lại và so sánh giữa 2 nhóm trong các tuần 4, 8 , 12 và 16. Kết quả. Khô môi ( vào tuần thứ 4, 8, 12), khô da, khô mũi (ở tất cả các tuần) và khô mắt (tại tuần thứ 4) xảy ra ít thường xuyên hơn ở nhóm được điều trị kết hợp giữa Isotretinoin và Omega-3 dạng uống so với nhóm chỉ được điều trị bằng Isotrentinoin đơn độc.

          Mụn trứng cá là một bệnh phổ biến tại lỗ chân lông xảy ra ở cả hai giới trong suốt thời kỳ dậy thì. Dù vậy, mức độ nặng nhẹ và thời gian kéo dài của mụn trứng cá lại thay đổi tùy theo mỗi người, mụn trứng cá dạng nặng thường xảy ra ở nam giới và dạng kéo dài lại thường phổ biến ở nữ giới hơn. Một vài nghiên cứu báo cáo về mật độ phổ biến của 85% trường hợp nằm ở độ tuổi từ 12 đến 25 tuổi. Mụn trứng cá thể nhẹ có thể điều trị mà hoàn toàn không để lại sẹo, nhưng đối với thể nặng thì có thể để lại sẹo vĩnh viễn. Những thương tổn thường xảy ra hơn và nặng hơn ở những vùng da nhiều dầu, nhiều bã nhờn. Trong suốt thời kỳ dậy thì, tiếp theo sau khi bã nhờn được tiết ra, vi khuẩn Propionibacterium acne sẽ sinh sôi ra trong da và tạo ra một vài biến đổi ở trong mô màng nang tế bào, dẫn đến việc hình thành nhân mụn trứng cá là một trong những nguyên nhân khởi nguyên của những thương tổn về sau. Những thuốc hiệu quả trong việc điều trị mụn trứng cá bao gồm Benzoyl Peroxide, Topical/Systemic Retinoids và Topical/systemic antibiotics.

          Isotretinoin là một dạng retinoid dạng uống và là một dẫn xuất của vitamin A đã cách mạng hóa việc điều trị mụn trứng cá thể nặng trong những năm dạo gần đây. Tuy nhiên, thuốc có tác dụng phụ nghiêm trọng lên niêm mạc và hệ thống cơ quan như gây quái thai và ngộ độc gan. Khô mắt và niêm mạc mũi, viêm kết mạc và khô da là những tác dụng phụ thường gặp nhất. Trong một vài trường hợp, tác dụng trở nên cực kỳ khó chịu và phiền phức cho bệnh nhân, dẫn đến kết quả bệnh nhân thường không tuân thủ điều trị và xin bác sĩ giảm liều hoặc bỏ thuốc giữa chừng.

          Acid béo Omega-3 (n-3 FAs) là một nhóm chuỗi dài đến rất dài các acid béo không no (PUFAs). Bởi vì chúng không thể sản xuất bởi cở thể con người, nên việc bổ sung omega-3 vào chế độ ăn uống hằng ngày thật sự cần thiết. Nguồn cung cấp chính của Omega-3 PUFAs đến từ dầu cá và thực vật. Theo bài 2012 National Health Interview Survey, Omega-3 là một thực phẩm bổ sung an toàn mà không có bất kỳ một tác dụng phụ nghiêm trọng nào. Omega-3 không chỉ không có bất tác dụng có hại nào ảnh hưởng đến sự sống, nhưng chúng còn có thể giúp cải thiện chỉ số lipid trong huyết thanh bằng việc giảm nồng độ triglyceride và tổng nồng độ cholesterol và tăng nồng độ HDL cholesterol. Hơn thế nữa, một vài thử nghiệm lâm sàng đã xác nhận hiệu quả của omega-3 trong việc điều trị suy nhược tinh thần. Các dẫn xuất lipid có nguồn gốc từ acid béo omega-3 là chất chống viêm đóng vai trò chủ đạo trong việc giải quyết các triệu chứng viêm nhiễm. Một vài nghiên cứu đã chỉ ra hiệu quả đáng kể của chúng trong giải quyết các thương tổn do Eczema và ngăn cản các triệu chứng dị ứng. Kangari và cộng sự đã nhận thấy tác dụng của omega-3 trong việc làm giảm các triệu chứng từ hội chứng khô mắt. Trong một nghiên cứu bởi Bhargava và Kumar trên bệnh nhân bị khô mắt liên quan đến kính áp tròng, omega-3 cũng làm giảm đáng kể các biến chứng này. Creuzot và đồng sự cũng đồng thời chứng minh được sự cải thiện của các triệu chứng khô mắt khi cho sử dụng omega-3. Trong một nghiên cứu bởi Barcelos và đồng sự, việc cho sử dụng omega-3 giúp làm giảm nước biểu bì và từ đó làm giảm các triệu chứng khô da ở chuột.

          Sự ảnh hưởng của omega-3 đường uống đến tác dụng phụ của Isotretinoin trên niêm mạc tuy vẫn chưa được đánh giá thử nghiệm. Nhưng Vì omega-3 không quá đắt đỏ và có thể được đưa qua đường uống với không có bất kỳ một tác dụng có hại nào, nếu nó được chứng minh có tác dụng trong kiểm soát tác dụng trên niêm mạc của Isotretinoin, nó hoàn toàn có thể được khuyến nghị cho bệnh nhân đang sự dụng Isotretinoin đường uống, và có thể giúp nhận được nhiều sự hài lòng và tuân thủ điều trị của bệnh nhân hơn.

          Việc nghiên cứu Khảo sát - đối chứng này bao gồm 118 bệnh nhân bị mụn trứng cá, hiện diện tại phòng khám da liễu của chúng tôi trong khoảng thời gian từ tháng 5 năm 2014 đến tháng 5 năm 2015. Những bệnh nhân bị mụn trứng cá dạng vừa và nặng sau khi không đáp ứng với những điều trị thông thường được nhận vào sau khi đã có kí kết chấp thuận. Cuộc nghiên cứu đã có được sự chấp thuần từ hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học của chúng tôi. Những bệnh nhân bị tăng lipid máu, viêm gan, dị ứng hải sản hoặc bị bệnh máu khó đông; phụ nữ có thai hoặc cho con bú; những người không có ý định sử dụng các biện pháp tránh thai lâu dài; và những bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông máu, dẫn xuất của omega-3 hay vitamin A đều bị loại ra khoải quá trình nghiên cứu.

          Bệnh nhân được chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm: Nhóm khảo sát được cho sử dụng Isotretinoin đường uống (0.5mg/kg) kèm với omega-3 dạng viên nhộng gel mềm (1g/ngày; công ty Nature Made, CA, USA) và nhóm đối chứng được cho sử dụng Isotretinoin dạng uống với liều tương tự trong khoảng 16 tuần. Những tác dụng phụ trên niêm mạc của Isotrentinoin, bao gồm da khô tróc vảy, Khô môi , đóng gỉ trong mũi, chảy máu cam và viêm kết mạc, từ hai nhóm nghiên cứu được thẩm định bởi một bác sĩ Da Liễu hoàn toàn không có thông tin gì về cuộc nghiên cứu từ khởi đầu cho đến tuần 4, tuần, 8, 12 và 16.

          Cuối cùng, những tác dụng phụ thu được này được so sánh giữa hai nhóm với nhau thông qua kiểm định Chi bình phương và kiểm định t-test. Tất cả số liệu phân tích thống kê sẽ được cho chạy trong phần mềm SPSS 16.0 (SPSS Inc., Chicago, IL, USA). P< 0.05 được xem như có ý nghĩa thống kê.

          Tổng cộng có 104 bệnh nhân hoàn thành quá trình nghiên cứu. 14 bệnh nhân không đồng ý tiếp tục hoàn thành cuộc nghiên cứu bởi sự thuyên giảm các triệu chứng tổn thương sau đơn điều trị bằng Isotretinoin đầu tiên. Nhóm khảo sát gồm 50 bệnh nhân và nhóm đối chứng gồm 54 bệnh nhân. Các đối tượng tham gia bao gồm 67 nữ giới (64.4%) và 37 nam giới (35.6%). Những tổn thương do mụn trứng cá trong 77 ca (74%) chỉ giới hạn ở vùng mặt và trong 27 ca (36%) bị phân bố khắp cả mặt và thân. 18 bệnh nhân (77%) bị trường hợp mụn trứng cá dạng nặng (Nodulocystic) và 24 bệnh nhân bị mụn trứng cá dạng vừa (Papulopustular). Độ tuổi trung bình của bệnh nhân khoảng 22.8 ± 4.9 năm và thời gian tồn tại trung bình của bệnh khoảng 4.9 ± 3.6 năm. Cả 2 nhóm không có sự khác biệt đáng kể nào về độ tuổi và thời gian bệnh lý trung bình. Hai nhóm đều khớp với nhau về mật độ giới tính và vị trí xuất hiện các tổn thương do mụn trứng cá. (Bảng 1)

                                                                                                                                                                                                   DS. CKI. Huỳnh Ngọc Thắng (lược dịch)

          Trong những năm dạo gần đây, Retinoids đã được cho chỉ định sử một cách phổ biến cho các tình trạng bệnh lý lâm sàng. Bên cạnh một vài chỉ định và hiệu quả đáng kể đã được chứng minh trong da liễu của thuốc, thuốc cũng đang được tìm hiểu và nghiên cứu về mặt có lợi của chúng trong việc điều trị và ngăn cản các yếu tố gây ung thư. Tuy nhiên, Việc điều trị bằng Retinoid có thể dẫn đến một vài rắc rối bởi một số tác dụng phụ của chúng, đặc biệt là độc tính trêm niêm mạc, thứ có thể làm giảm sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân và dẫn đến kết quả là tự ý giảm liều hay cả việc bỏ quá trình điều trị giữa chừng.

          Hiện tại, Omega-3 PUFAs hiện đang ở trong quá trình nghiên cứu rộng rãi, chủ yếu liên quan đến khả năng ngăn cản và điều trị các trường hợp viêm nhiễm ở một số cơ quan nhất định. Chúng cũng được phát hiện có đóng vai trò trong bảo vệ một số bệnh thoái hóa như viêm khớp dạng thấp, đái tháo đường type 2, rối loan tự miễn dịch, bệnh tim mạch và các yếu tố gây ung thư.
          Có một vài nghiên cứu  liên quan đến việc chỉ định sử dụng omega-3 nhằm giảm tác dụng phụ của Retinoids. Cuộc nghiên cứu thử nghiệm duy nhất tìm hiểu về vai trò của Omega-3 tới nồng độ Trigleceride ở bệnh nhân đang sử dụng Isotretinoin đã phát hiện ra việc bổ sung Omega-3 có thể là một cách hữu dụng để quản lý nồng độ Lipid trong những bệnh nhân này.
          Trong nghiên cứu hiện tại của chúng ta, Omega-3 được chỉ định nhằm giảm khô da do tác động Isotretinoin gây ra. Điều này có thể do nhờ khả năng làm tăng tính dưỡng ẩm trên da. Một nghiên cứu gần đây bởi Barcelos và đồng sự đã chứng minh rằng việc bổ sung dầu cá giúp làm giảm mất nước qua da, tăng độ dưỡng ẩm cho da, và do đó làm thuyên giảm mức độ khô và ngứa da ở chuột.
          Chúng tôi cũng phát hiện ra rằng hiện tượng khô mắt xảy ít hơn ở những bệnh nhân được bổ sung thêm Omega-3. Có thêm một vài nghiên cứu khác nữa cũng đồng thời chứng thực cho kết quả của chúng tôi. Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, đa trung tâm gần đây, Bhargava và Kumar đã cho thấy lợi ích của Omega-3 đường uống trong việc làm giảm bớt các triệu chứng khô mắt. Trong một nghiên cứu khác bởi Kangari và cộng sự, việc chỉ định uống chất béo Omega-3 thường đi kèm theo sự thuyên giảm quá trình bay hơi của nước mắt, tăng bài tiết nước mắt, và cuối cùng cải thiện các triệu chứng khô mắt. Tuy nhiên, không có bất cứ nghiên cứu nào trong này được thực hiện trên những bệnh nhân đang dùng Isotretinoin.
          Hơn thế nữa, chúng tôi cũng đã chứng minh được các triệu chứng khô môi, khô niêm mạc mũi được cải thiện nhờ chỉ định sử dụng Omega-3 kèm theo trên những bệnh nhân đang sử dụng Isotretinoin. Và theo hiểu biết của chúng tôi, tất cả những tác dụng của Omega-3 trên các cuộc đối chiếu so sánh này vẫn chưa từng được đánh giá thử nghiệm ở các cuộc nghiên cứu trước đây.

          Omega-3 dạng uống giảm tác dụng phụ trên niêm mạc của Isotretinoin, nên nó được khuyến nghị để dùng cho bệnh nhân mụn trứng cá đang được điều trị bằng Isotretinoin. Các thử nghiệm đối chứng giả dược ngẫu nhiên với các liều và liều kết hợp khác nhau ở trong tương lai là cần thiết để xác nhận thêm giả định này./.